پاساژ و فریز کردن سلول ها

یکی از پایه ترین تکنیک ها در حوزه کشت سلول دفریز، پاساژ و فریز گرفتن از سلول های جانوری می باشد. زمانی که سلول ها در بافت میزبان بوده اند، در اثر اتصالات بین سلولی و یکپارچگی بافت و همچنین از طرفی فاکتور های موجود در فضای بین سلولی، سلول ها در یک حالت تعادلی باقی مانده و در اثر هر بار تقسیم سلول های دختری حاصله، عیناً همانند سلول مادری خود می باشند. اما از طرفی در تکنیک کشت سلول، سلول ها به شکل منفصل از هم، رشد در محیطی نسبتا جدید را تجربه کرده و طی گذشت زمان و تکثیر سلول ها به دلیل وجود فواصل بین سلول ها و در اثر عوامل محیطی تکوین سلولی رخ داده؛ برخی ژن ها که قبلا روشن بوده اند خاموش می شوند و تعدادی از ژن هایی که خاموش بودند، روشن شده و بیان می شوند. لذا فاکتور گذشت زمان و تکثیر متوالی سلول ها یک عامل منفی بوده و موجب می گردد پس از گذشت زمان نسبتا طولانی، سلول ها دیگر شباهتی به بافتی که از آن استخراج شده اند، نداشته باشند. مسئله دیگر وجود هزینه هنگفت برای نگهداری طولانی مدت سلول ها می باشد. چراکه اگر سلول ها درون فلاسک های کشت سلول در مدت زمان طولانی، درون انکوباتور نگهداری شوند، به شکل مستمر نیاز به تعویض محیط کشت سلول ها و رساندن مواد غذایی می باشند و همچنین سیستم انکوباتور CO2 باید تمام مدت روشن بماند. از طرفی پس از اتمام هر پروژه پژوهشی نمی توان رده سلولی مربوط به آن را دور انداخت؛ چرا که رده های سلولی در سطح دنیا ثابت بوده و از میزبان های خاصی گرفته شده اند و به دلیل یکسان سازی شرایط پروژه های مختلف از رده های مشخص و تأیید شده جهانی استفاده می شود.
چنین مسائلی موجب گشته تا راهکاری برای نگهداری طولانی مدت سلول ها و تهیه بانک های سلولی ثابت، ارائه شود. این راهکار فریز کردن سلول ها می باشد. پژوهشگران با استفاده از متد های خاصی پس از آن که دیگر نیازی به رده سلولی خاصی ندارند آن را فریز کرده و برای مدت های طولانی نگهداری می کنند. جهت فریز و Storage سلولی، سلول ها به همراه FBS ابتدا به درون تیوب مخصوص فریز (Cryovial) منتقل شده و جهت جلوگیری از شکست سلولی به واسطه کریستال های حاصله از انجماد، مقداری DMSO به آن اضافه می شود. در نهایت به سرعت سلول ها به فریزر مخصوص و تانک ازت منتقل شده و برای مدت های طولانی نگهداری می شوند. همچنین زمانی که دوباره نیاز به استفاده از همان رده سلولی باشد، با تکنیک دیفریز سلول ها برای کشت مجدد آماده می شوند.
باید توجه داشت که فضای فلاسک های کشت سلولی محدود بوده و سلول ها زمانی که در فاز تصاعدی رشد هستند، زمانی فرا می رسد که دیگر جایی برای رشد ندارند و این امر موجب کشته شدن سلول ها به دلیل کمبود جا می شود. لذا علاوه بر نیاز سلول ها به تعویض مرتب محیط کشت، نیاز به تأمین فضای کافی جهت رشد دارند. لذا زمانی که تعداد سلول ها افزایش یافته و فضای درون فلاسک کفاف آن ها را نمی دهد، با تکنیک پاساژ (Subculture) فضای مناسب برای رشد سلول ها تأمین می شود. پاساژ (Subculture) سلول ها به چندین شکل انجام می شود. برخی اوقات سلول های یک فلاسک کوچک به یک فلاسک بزرگتر جهت تأمین فضای بیشتر منتقل می شود. اما در مواردی ممکن است محققان نیاز به تعداد فلاسک های بیشتری از سلول های خود برای انجام آزمایش های مختلف داشته باشند. در اینصورت سلول ها از فلاسک با تراکم مناسب (Confluency) به دو فلاسک منتقل می شوند. در این روش می توان سلول ها را به دو فلاسک جدید منتقل نموده و یا نصف آن را به یک فلاسک جدید منتقل کرده و نصف دیگر را دوباره در فلاسک قدیمی کشت داد. همچنین برخی اوقات برای انجام پروژه تحقیقاتی و ضمن آن Storage همزمان سلول، بخش اعظمی از سلول های یک فلاسک فریز شده و باقی مانده سلولی دوباره درون همان فلاسک کشت داده می شوند.
آزمایشگاه ژنیران طی دوره کارآموزی کشت سلول های جانوری، هرسه تکنیک دیفریز، پاساژ و فریز سلولی را به دانشجویان و علاقه مندان آموزش داده و تمامی شرکت کنندگان خود به تنهایی هر یک از تکنیک های مذکور را به انجام رسانده و به خوبی فرا می گیرند.