کار با تجهیزات آزمایشگاه مولکولی

 

آزمایشگاه ژنتیک

هر آزمایشگاهی بسته به نیاز، ابزار و وسایل مخصوص به خود را دارد. ابزار مورد استفاده در آزمایشگاه های ژنتیک مولکولی، بسیار گران قیمت بوده و کار کردن با آن ها نیازمند یک آموزش اولیه می باشد. این ابزار باید در شرایط بهینه نگهداری شده و فشار زیادی را متحمل نشوند تا عمر مفیدشان بیشتر شود.

یکی از ابزاری که در آزمایشگاه های ژنتیک بسیار کاربردی می باشد، دستگاه ترمال سایکلر (PCR) و real-time PCR می باشد. این دستگاه ها از حساسیت بالایی برخوردار بوده و نگهداری آن ها شرایط ویژه ای دارد. به دلیل گرم و سرد کردن نمونه ها در دستگاه PCR و همچنین گرمای همیشگی پلیت بالای آن، باید پس از استفاده درب آن مدتی باز بماند تا کاملا خنک شود. همچنین بلوک داخلی و پلیت بالایی دستگاه های PCR باید همیشه عاری از هر گونه آلودگی باشد. چرا که آلودگی می تواند مانند عایق مانع رسیدن دمای مطلوب به ویال شده و یا حتی به داخل ویال منتقل شده و موجب از بین رفتن نمونه ها شود. عموما دستگاه های PCR به سیستم اتصال به زمین مجهز بوده و حتی در صورت عدم وجود سیستم اتصال به زمین در برق شهری، می بایست آن را در برق کشی آزمایشگاه لحاظ کرده و امکان آن را برای دستگاه های PCR فراهم نمود. از طرفی به دلیل حساس بودن پروسه Polymerase Chain Reaction نباید هیچ اختلالی در روند آن ایجاد شود. لذا این دستگاه ها عموما به دستگاه UPS متصل می باشند تا اگر برق سیستم قطع شد، روند کار دستگاه PCR متوقف نشود.

عموما در آزمایشگاه های ژنتیک مولکولی دستگاه های دیگری که از حساسیت بالایی برخوردارند به دستگاه UPS متصل هستند. ابزاری مانند نانودراپ (خوانش الایزا) بسیار حساس بوده و این دستگاه عموما پس از کالیبراسیون عموما در محل خود ثابت مونده و زیاد جابجا نمی شود. این دستگاه که برای بررسی جذب نوری ترکیبات محلول به کار گرفته می شود که عموما یا پلیت های چندخانه در آن قرار گرفته یا از پلیت مخصوص خود نانودراپ استفاده می شود. پلیت مخصوص نانودراپ شیشه ای از جنس کوارتز داشته که بسیار حساس است و باید در نگهداری آن دقت کافی به عمل آید. هر سری پس از کار با دستگاه نانودراپ، پلیت دستگاه با دستمال مخصوص تمیز می شود. همچنین جا پلیتی دستگاه دائماً در حال خروج و ورود به دستگاه بوده و به دلیل ظرافت آن باید دقت داشت مانعی سر راه آن قرار نگیرد.

ابزار کلیدی دیگری که در آزمایشگاه های ژنتیک مولکولی مورد استفاده قرار می گیرد فریزر منفی ۸۶ درجه سانتی گراد می باشد. این فریزر جهت نگهداری نمونه های مختلف در طولانی مدت به کار می رود و باید توجه داشت اگر فریزر به سیستم UPS متصل باشد، کمپرسور آن برق زیادی مصرف کرده و در کوتاه مدت UPS را خالی می کند. فریزر منفی ۸۶ روزانه نباید بیش از اندازه باز و بسته شود تا تغییرات دمایی زیاد نداشته باشد. فریزر های منفی ۸۶ نسبتاً عایق بوده و در صورت قطع برق تا چند ساعت به شرط باز و بسته نکردن درب آن، افزایش دمایی زیادی نخواهد داشت.

دستگاه بعدی سیستم اولتراسنتریفیوژ یخچال دار می باشد که به دلیل چرخش سانتریفیوژ در دور های بالا و گرمای حاصل شده از چرخش موتور، به سیستم خنک کننده مجهز می باشد. همیشه باید توجه داشت که نمونه های مورد سانتریفیوژ در روتور مقابل هم قرار گرفته و با هم هم تراز باشند. در صورت هم تراز نبودن نمونه ها به موتور سانتریفیوژ فشار وارد شده و از عمر مفید آن می کاهد. همچنین در زمان روشن بودن دستگاه، حتی در زمان استراحت درب آن باید بسته باشد. چرا که زمانی که دستگاه روشن است حتی در زمان استراحت سیستم خنک کننده آن کار کرده و در صورت باز بودن درب آن، فشار زیادی به کمپرسور آن وارد می شود.

یکی دیگر از ابزار های کاربردی سمپلر ها می باشند. سمپلر ها نیز قوانین استفاده خاص خود را داشته و برای جلوگیری از کاهش یافتن دقت آن، باید موارد محافظتی رعایت گردند. سمپلر ها هر چند وقت یکبار باید توسط متخصص کالیبر شوند و همچنین هر بار پس از استفاده باید کامل با الکل تمیز شوند. هنگام کار با سمپلر باید توجه داشت که محلول بالاتر از تیپ نرفته و وارد مجرای اصلی آن نشود.

همچنین مورد دیگر سیستم POST PCR می باشد که محصولات PCR در آن جا پردازش و الکتروفورز می شوند. هنگام ورود و کار در بخش POST PCR باید دقت کافی به کار گرفته شود تا هیچ آلودگی توسط پژوهشگر به بیرون از بخش POST PCR منتقل شود.

موارد ایمنی و نکات کاربردی بسیاری نیز وجود دارند که باید در آزمایشگاه های ژنتیک مولکولی رعایت شوند که با شرکت در کارآموزی ژنیران می توانید با این قوانین کامل و به شکل عملی آشنا شوید.